Ngày 27/06/2025, Quốc hội Việt Nam khóa XV đã chính thức thông qua Luật số 99/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng hình sự. Có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, đạo luật này đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế tư pháp, với những đổi mơí căn bản về thẩm quyền, tổ chức bộ máy và đặc biệt là ứng dụng công nghệ số trong hoạt động tố tụng

I.CẢI CÁCH HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG: SỐ HÓA VÀ XỬ LÝ VẮNG MẶT

Một trong những điểm nổi bật của Luật số 99 chính là việc “pháp lý hóa” các yếu tố công nghệ vào quy trình tố tụng, góp phần giải quyết hiệu quả các vấn đề về khoảng cách địa lý và thời hạn giải quyết vụ án.

Hồ sơ điện tử và Chữ ký số: Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào văn bản giấy, hồ sơ vụ án hiện nay được phép số hóa toàn diện. Chữ ký số được công nhận có giá trị pháp lý tương đương chữ ký trực tiếp. Điều này không chỉ giúp lưu trữ an toàn mà còn tạo điều kiện cho việc tra cứu, luân chuyển hồ sơ thần tốc giữa các cơ quan.

Số hóa tố tụng hình sự, hồ sơ điện tử và chữ ký số (Ảnh minh hoạ)

Tống đạt văn bản qua nền tảng số: Các quyết định và lệnh tố tụng  có thể được gửi thông qua Trung tâm dữ liệu quốc gia và các phần mềm ứng dụng dùng chung. Quy định này đặc biệt phù hợp trong bối cảnh sáp nhập đơn vị hành chính, giúp tiết kiệm chi phí và tránh nguy cơ vi phạm thời hạn tố tụng do điều kiện địa lý, giao thông trắc trở.

Xét xử vắng mặt người bị buộc tội: Luật mới thiết lập cơ chế xử lý khi bị can, bị cáo bỏ trốn hoặc ở nước ngoài mà không thể triệu tập. Trong các trường hợp này, sau khi thực hiện đầy đủ việc niêm yết theo quy định, các giai đoạn Kết luận điều tra, Truy tố và Xét xử vẫn được tiến hành bình thường, tránh kéo dài hoặc đình trệ vụ án.

II.TÁI CẤU TRÚC VÀ MỞ RỘNG THẨM QUYỀN CƠ QUAN TIẾN HÀNH TỐ TỤNG

Luật số 99 đã phân cấp mạnh mẽ quyền hạn cho cấp cơ sở, đồng thời chuẩn hóa tên gọi các đơn vị theo bộ máy tổ chức mới.

1. Nâng cao vai trò Công an cấp xã và Cơ quan điều tra chuyên biệt

Quyền hạn mới của Trưởng Công an xã: Các điều tra viên trung cấp, cao cấp giữ chức vụ Trưởng/Phó Công an cấp xã hiện nay đã có “thực quyền” rất lớn. Nếu được phân công, họ có quyền trực tiếp ký các văn bản then chốt như khởi tố vụ án, khởi tố bị can, áp dụng biện pháp ngăn chặn đối với tội phạm ít nghiêm trọng và nghiêm trọng tại địa bàn.

Cập nhật chủ thể điều tra: Luật chuẩn hóa danh xưng các chức danh tại Bộ đội biên phòng và bổ sung thẩm quyền cho lãnh đạo “Đoàn Trinh sát”, đảm bảo tính thống nhất với thực tế sắp xếp bộ máy hiện nay.

2. Làm rõ thẩm quyền của Viện kiểm sát 

Luật đã đưa ra định nghĩa cụ thể về Viện kiểm sát có thẩm quyền dựa trên trách nhiệm thực hành quyền công tố và kiểm sát thực tế. Đặc biệt, Viện trưởng VKSND Tối cao được trao quyền phân cấp thẩm quyền linh hoạt trong hệ thống, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc ủy quyền tố tụng tại các cấp phúc thẩm.

3. Cơ chế ủy quyền tại cấp Phúc thẩm

Một quy định mới đáng chú ý là việc cho phép các chức danh lãnh đạo tại Viện Công tố và Kiểm sát xét xử phúc thẩm, cũng như Tòa Phúc thẩm được thực hiện nhiệm vụ của Viện trưởng VKSND Tối cao và Chánh án TAND Tối cao (khi được ủy quyền) trong quá trình giải quyết vụ án.

III. PHÂN ĐỊNH LẠI THẨM QUYỀN XÉT XỬ SƠ THẨM

Việc chuyển đổi từ Tòa án cấp huyện sang Tòa án nhân dân khu vực đi kèm với việc mở rộng thẩm quyền xét xử một cách mạnh mẽ.

Tổng kết: Luật số 99/2025/QH15 không chỉ là một văn bản sửa đổi thông thường mà là bước chuyển đổi mang tính hệ thống trong tư duy tố tụng hình sự. Việc đẩy mạnh thẩm quyền cho cấp khu vực và xã, kết hợp với chuyển đổi số sẽ giúp bộ máy tư pháp vận hành linh hoạt, minh bạch và hiệu quả hơn trong bối cảnh phát triển và hội nhập hiện nay.

TÁC GIẢ: HOÀNG MẠNH DŨNG – Luật sư phòng tư vấn tranh tụng – Công ty Luật TNHH Bizlawyer & Partners.